Samen werken aan slimme oplossingen in Noord-Holland
Hoe houden we onze veenweidegebieden toekomstbestendig? Het is een vraag die steeds urgenter wordt. In grote delen van Nederland wordt het waterpeil al decennialang kunstmatig verlaagd om landbouw mogelijk te maken. Maar de gevolgen worden steeds zichtbaarder: bodemdaling, extra CO₂-uitstoot en toenemende druk op natuur en agrarische bedrijfsvoering.
In Noord-Holland wordt daar actief iets tegenover gezet. Sinds 2023 kunnen boeren terecht bij het Loket Veenweideboeren Noord-Holland. Dit loket ondersteunt agrariërs die klimaatmaatregelen willen nemen die passen bij hun bedrijf. Het aanbod is breed: van relatief eenvoudige ingrepen, zoals klei in veen, tot meer ingrijpende keuzes zoals omschakeling naar natte teelten. Alle maatregelen zijn gebaseerd op de nieuwste wetenschappelijke inzichten, met oog voor praktische haalbaarheid, kosten en gevolgen voor het verdienmodel van de boer.
Tijdens de sessie ‘Slim boeren op veen’ op het BoerenNatuur Festival op 16 juni neemt projectleider Martine Bijman bezoekers mee in de praktijk. Ze vertelt over de aanpak en waarom deze zo succesvol is. Ze laat zien wat maatregelen zoals waterinfiltratiesystemen, greppelinfiltratie, peilverhoging en klei in veen concreet kunnen opleveren. Wat betekenen ze voor de bedrijfsvoering? En hoe dragen ze bij aan klimaat- en biodiversiteitsdoelen? De sessie biedt niet alleen inspiratie, maar ook praktische handvatten voor boeren en andere betrokkenen.
Waarom zijn jullie gestart met het Loket Veenweideboeren Noord-Holland?
“Voor 2023 werkten we als collectief Water, Land & Dijken mee aan het Innovatieprogramma Veen. Daarin hebben we gekeken of het mogelijk is om percelen te vernatten naar 30 centimeter onder het maaiveld (dat het grondwaterpeil 30 cm onder het gras ligt) mét behoud van bedrijfsvoering voor de boeren. Dat bleek te kunnen. Nadat het onderzoek was afgerond waren we klaar voor uitrol op grote schaal. Maar als je wilt dat boeren maatregelen gaan nemen, die de uitstoot van broeikasgas in het veenweidegebied reduceren, moet daar wel een vergoeding tegenover staan. Het is niet zo dat een koe meer melk geeft bij een hoger grondwaterpeil. En zo zijn we gestart met het Loket Veenweideboeren Noord-Holland om hen daarbij te helpen.”
Waarom is het zo belangrijk dat boeren deze maatregelen nemen?
“Verdroging van veengrond leidt tot bodemdaling en tot meer uitstoot CO₂. Als veenbodem droog wordt, verbrandt deze door de zon, daar komt dan CO₂vrij. Vanuit de overheid moeten we sturen op reductie van broeikasgassen. Maar je wil ook blijven boeren waar je zit. Daarom zijn we gaan kijken welke maatregelen we kunnen nemen om daarvoor te zorgen. Alleen het peil van je slootwater verhogen helpt niet genoeg, aangezien veen niet heel waterdoorlatend is. Daarom zijn we gaan kijken naar maatregelen zoals waterinfiltratiesystemen om het grondwaterpeil te verhogen. Ook zijn er maatregelen, zoals het plaatsen van dammetjes en stuwtjes, zodat boeren aanvullend het slootwaterpeil kunnen verhogen, zowel op bedrijfsniveau als op polderniveau. Ook klei in veen is een belangrijke maatregel, waarbij klei over het land wordt uitgereden. De kleideeltjes zakken in de bodem en binden zich aan het veen waardoor de uitstoot verminderd. Een andere mogelijke maatregel is de teelt van natte gewassen, echter, deze hebben we in de praktijk nog niet gefinancierd.”
Wat doen jullie precies met het Loket Veenweideboeren Noord-Holland?
“Als mensen klimaatmaatregelen willen nemen kunnen ze bij ons aankloppen. We begeleiden ze dan stap voor stap bij het nemen van die maatregelen, en geven ze dan daarvoor financiering. We werken trouwens voor het hele veenweidegebied van Noord-Holland, niet alleen voor het werkgebied van Water, Land & Dijken. Tot nu toe hebben we via het loket zo’n 1,3 miljoen euro weggezet aan inrichtingsmaatregelen bij dertig boeren in het Noord-Hollandse veenweidegebied. Momenteel is het loket gesloten in afwachting van nieuwe financiering, en een nieuwe manier van inrichten van de subsidieregeling.”
Wat wil je op 16 juni meegeven in de sessie op het BoerenNatuur Festival?
“Ik wil vooral graag laten zien wat voor een succes we hebben gehad met het loket. We ontzorgen iedereen die erover denkt veenweidemaatregelen te nemen. We nemen mensen die ons benaderen mee aan de hand van A tot Z, zodat ze zo laagdrempelig mogelijk ermee kunnen starten. We nemen ze veel werk uit handen, zoals subsidies, offertes, contact met de draineur en vergunningen. Als je boeren helpt om de eerste stap te zetten, volgt de rest vaak vanzelf. Het Loket laat zien dat je met vertrouwen, praktische hulp en een beetje lef samen grote stappen kunt zetten voor het veen. Over die aanpak wil ik meer vertellen op 16 juni en anderen inspireren.”
Lees meer over het programma van het BoerenNatuur Festival op 16 juni.