In 2020 is het Aanvalsplan Grutto opgesteld onder leiding van oud-minister Pieter Winsemius, met inbreng van een brede coalitie van maatschappelijke partijen, waaronder BoerenNatuur. Aanleiding was de sterke afname van de gruttopopulatie in Nederland. Het plan richt zich op herstel van de grutto door de ontwikkeling van robuuste weidevogelgebieden waarin boeren, agrarische collectieven, terreinbeheerders en andere partijen samenwerken aan het realiseren van voldoende leefgebied. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat boeren die zich langdurig inzetten voor weidevogelbeheer over een passend en duurzaam verdienmodel moeten kunnen beschikken.
Het Aanvalsplan is inmiddels deels tot uitvoering gekomen, met name via de subsidieregeling voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb). Het is echter nog niet gelukt om het plan volledig te realiseren. Bovendien neemt de afname van de grutto’s nog steeds toe (zie data Sovon). In juli 2024 heeft de Europese Commissie daarom een inbreukprocedure tegen Nederland ingesteld, omdat Nederland volgens haar tekortschiet in de bescherming van weide- en akkervogels, en specifiek de grutto.
Van intentieverklaring naar afsprakenkader
In reactie op deze inbreukprocedure hebben het ministerie van LVVN en de weidevogelprovincies afgelopen december een intentieverklaring ondertekend om het Aanvalsplan Grutto volledig uit te gaan voeren. De afgelopen maanden is er gewerkt aan een verdere uitwerking van de intentieverklaring in de vorm van een afsprakenkader. Dit afsprakenkader dient als onderbouwing van de extra inzet van Nederland voor de grutto, in de hoop daarmee te voorkomen dat de Europese Commissie een zaak aanspant bij het Europese Hof van Justitie met een miljoenenboete als mogelijk gevolg. Vandaag is dat afsprakenkader officieel ondertekend door minister Jaimi van Essen als vertegenwoordiger van het Rijk en gedeputeerde Matthijs de Vries van de provincie Fryslân als vertegenwoordiger van de betrokken weidevogelprovincies.
Kritische kanttekeningen BoerenNatuur
BoerenNatuur, als vereniging van de 39 agrarische collectieven in Nederland, ziet het Afsprakenkader Aanvalsplan Grutto als een belangrijke bestuurlijke erkenning van wat er nodig is voor de grutto, maar constateert dat veel cruciale onderdelen nog onvoldoende zijn uitgewerkt. Bovendien focust het afsprakenkader op de grutto, terwijl er ook extra inzet nodig is ten behoeve van andere soorten en leefgebieden. Samengevat plaatsen wij de volgende kritische kanttekeningen bij het afsprakenkader:
- het afsprakenkader bevat alleen inspanningsverplichtingen en procesafspraken, veel instrumenten moeten nog worden uitgewerkt en harde deadlines ontbreken grotendeels;
- er is een globale kostenraming opgenomen, maar financiële garanties ontbreken en ook ontbreekt een nadere onderbouwing van de geraamde kosten;
- het afsprakenkader noemt verschillende instrumenten, maar een concreet en structureel verdienmodel voor boeren ontbreekt nog. Ook marktinstrumenten en ketenbijdragen blijven buiten beeld;
- collectieven spelen een sleutelrol in de uitvoering van het ANLb, maar zijn tot nu toe onvoldoende betrokken geweest. Ook hun rol bij de verdere uitwerking is onvoldoende uitgewerkt;
- collectieven benadrukken het belang van uitvoerbaarheid. Dat vereist onder andere concurrerende vergoedingen, een bedrijfstoeslag bij een groter aandeel zwaar beheer (mozaïektoeslag), voldoende ruimte voor gebiedsgericht maatwerk, een betere samenhang met andere beleidstrajecten, een effectieve aanpak van predatiebeheer en een goede afstemming tussen agrarisch natuurbeheer en natuurbeheer door terreinbeheerders;
- er leven zorgen over de gevolgen voor het ANLb in bredere zin. Er moet worden voorkomen dat de sterke focus op de grutto de benodigde inzet ten behoeve van andere doelsoorten, waaronder akkervogels, verdringt. Een integrale gebiedsgerichte benadering is essentieel.
Na afloop van de ondertekening, waar wij puur als toeschouwer aanwezig waren, hebben wij onze kanttekeningen bij de minister onder de aandacht gebracht.
Zie ook
- nieuwsbericht AD
- artikel NRC
- bericht NU.nl
- reactie Vogelbescherming