Als ik de wulp hoor, ben ik helemaal in mijn nopjes’
Hanneke van Daatselaar ziet natuur als een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Natuur zit in kleine dingen: de eerste zwaluwen die in het voorjaar terugkeren, het geluid van een wulp vroeg in de ochtend, het gezoem van insecten boven een kruidenrijke akker. Dat zijn de momenten waar Hanneke van Daatselaar blij van wordt. Die liefde voor het buitengebied loopt als een rode draad door haar leven. Als melkveehoudster, communicatiemedewerker én gebiedscoördinator bij Collectief ELAN Zuidoost-Friesland zet ze zich dagelijks in voor boeren én biodiversiteit.
Hanneke groeide op op een melkveebedrijf in de buurt van Amersfoort, waar het boerenleven haar met de paplepel werd ingegoten. Na haar studie aan de HAS in Delft, richting plattelandsvernieuwing, verhuisde ze in 2003 met haar man Ronnie naar Oosterwolde, waar ze samen een melkveebedrijf begonnen. Daarnaast werkte ze als projectleider bij LTO Noord Projecten en als beleidsmedewerker bij de gemeente Midden-Drenthe. Toen al was hun belangstelling voor het landschap en de natuur nadrukkelijk aanwezig: zo legden ze een plasdras aan en later volgden onder meer een vogelakker en een bloemenstrook. “Ik vond het helemaal fantastisch om te zien wat voor extra leven je daarmee krijgt”.
Niet stil zitten
Toen haar kinderen klein waren, koos Hanneke ervoor thuis te zijn en mee te werken op het bedrijf. Maar stilzitten was niets voor haar. Ze verzorgde rondleidingen op de boerderij en gaf boerderijlessen aan basisschoolkinderen. Zo liet ze bezoekers zien hoe het er aan toegaat op een melkveebedrijf. “Het is hartstikke leuk om mensen te vertellen wat we hier allemaal doen”. Die ervaring kwam goed van pas toen er een vacature van Collectief ELAN Zuidoost-Friesland in haar mailbox verscheen. Die functie sprak haar meteen aan. Sinds september 2021 houdt ze zich bezig met communicatie, maar ondersteunt ze ook bij agrarisch natuurbeheer en verschillende projecten. “Op onze boerderij was ik al bezig om mensen dichter bij het boerenleven te brengen. Bij ELAN doe ik eigenlijk hetzelfde, maar dan gaat het over agrarisch natuurbeheer”.
De effecten van natuurbeheer zichtbaar maken, vindt ze belangrijk. Collectief ELAN telt inmiddels 415 deelnemers. In het gebied wordt gewerkt aan veel verschillende vormen van agrarisch natuurbeheer, van wintervoedselakkers en bloemenblokken tot houtwallen en ecologisch slootbeheer. Ook wordt er gemonitord welke effecten het beheer heeft op bijvoorbeeld vogels, insecten en vleermuizen. Soms levert dat verrassende waarnemingen op. “Het beheer is vaak gericht op bepaalde doelsoorten, maar er profiteren altijd andere soorten van mee. Als je boeren laat zien welke effecten het beheer heeft, worden ze vanzelf enthousiast”. Dat werkt goed merkt Hanneke. “Ik probeer ze nooit te overtuigen”. Hanneke vindt dat boeren zelf het inzicht moeten krijgen.
Verhaal vertellen
Het verhaal erachter vertelt ze op allerlei manieren. Iedere maand verschijnt er een nieuwsbrief en regelmatig maakt ze een kort filmpje waarin ze een deelnemer drie vragen stelt: wie ben je, hoe pas je agrarisch natuurbeheer toe in je bedrijfsvoering en wat betekent het persoonlijk voor je? Dat levert altijd verrassend leuke antwoorden op. Hanneke organiseert ook excursies waarbij deelnemers bij elkaar op het boerenbedrijf kijken en hun ervaringen uitwisselen. ELAN zoekt ook de verbinding met de omgeving. De campagne ‘Zaaien in Zuidoost’, waarmee boeren en inwoners samen bloemen kunnen zaaien, is daar een mooi voorbeeld van. Jaarlijks worden zo’n 4.000 zakjes inheems bloemenzaad verspreid: het is ieder jaar weer een groot succes. Net als de informatieborden die langs fiets- en wandelroutes staan, waarop wordt uitgelegd wat voorbijgangers op het land zien en waarom een boer voor die bepaalde vorm van natuurbeheer kiest. “Mensen vinden het altijd leuk om bloemetjes te zien, maar als het dan ook nog iets goeds doet voor de biodiversiteit, vinden ze het dubbel zo leuk”. Zelf geniet Hanneke ook van alles wat er op haar eigen land gebeurt. Zo hoorde ze vorig jaar voor het eerst een kwartel bij de plasdras en de slootkanten en dit jaar opnieuw. “Ik heb ze helaas nog niet gezien, maar ik vind het heel bijzonder dat ze hier zitten”.
Als boerin kent Hanneke de praktijk van het boerenbedrijf, maar als gebiedscoördinator ziet ze ook de bredere opgave voor het landschap. Dat maakt haar werk soms ingewikkeld. De ontwikkelingen rond Natura 2000 en de onzekerheid voor boerenbedrijven hebben ook op haar eigen erf gevolgen. “Er zullen boeren blijven, maar ik denk dat de bedrijfsvoering aangepast moet worden en dat het waarschijnlijk extensiever moet”. Er hangt veel boven het hoofd van de boeren. Tegelijkertijd ziet Hanneke ook kansen. “Het betekent natuurlijk wel meer mogelijkheden voor agrarisch natuurbeheer”. Hanneke vindt dat we met zijn allen goed voor het landschap moeten zorgen, per slot van rekening is het van iedereen. “Het is ook belangrijk om te laten zien wat boeren doen met de beheervergoeding die ze ontvangen, maar ook wat de effecten daarvan zijn”. Eigenlijk is dat de kern van Hannekes werk: verbinding maken tussen boer en burger, tussen landbouw en natuur, tussen beleid en praktijk. Zichzelf hoeft ze niet meer te overtuigen. “Als ik de natuur zie en hoor, word ik daar gewoon heel blij van. En dat wil ik graag aan anderen meegeven”.
Naam: Hanneke van Daatselaar
Functie: Communicatiemedewerker en gebiedscoördinator
Collectief: ELAN Zuidoost-Friesland
Aantal deelnemers: 415
Gebied in beheer: 3234 ha
Mooiste waarneming: kwartels op ons eigen land