BO akkerbouw, Vogelbescherming, Agrifirm en de collectieven staken de hoofden bij elkaar om te focussen op de toekomst van de akkerbouw. Hoe kunnen ze akkerbouw breed het beste inzetten voor doelsoorten. Want akkervogels succesvol laten broeden vraagt meer inzet dan akkermaatregelen in het ANLb. Het landschap is groter dan de kruidenrijke akkerrand. In Swifterbant wisselden ze kennis met elkaar uit.
De kennisdag Open akker wordt georganiseerd met én voor collectieven, zodat veldmedewerkers op de hoogte blijven van alle kennis om bedrijfsbreed hun deelnemers te adviseren over de juiste maatregelen en de juiste samenstelling van de zaadmengsels te kiezen. Het onderwerp werd van verschillende kanten besproken; hoe de akkerbouw toe te spitsen op de doelsoorten zonder het verdienmodel van de boer uit het oog te verliezen. Dit helpt boeren om de stap te zetten naar meer natuurinclusieve landbouw op hun bedrijf. Dat is nodig, zeker omdat het duidelijk is dat er meer in het agrarische landschap moet gebeuren wil het broedsucces van de boerenlandvogels goed toenemen.
Meer granen
Akkervogels waren van oorsprong soorten die op steppes en graslanden voorkwamen en zich gedurende honderden jaren hebben aangepast om te overleven op percelen waarop gewassen worden verbouwd. Jules Bos, Vogelbescherming Nederland, vertelt dat de akkervogels makkelijk in drie soorten categorieën zijn in te delen aan de hand van wat ze eten: muizen, insecten of zaden. Met deze kennis kan je het voedselaanbod op de voorkomende vogelsoorten afstemmen. Kruiden en vlinderbloemige planten voor de insecteneters en granen voor de zaadeters. Diezelfde granen trekken vervolgens ook muizen aan welke door de roofvogels gegeten worden.
Nederlandse boeren verbouwen steeds minder granen. Rogge en haver zijn nagenoeg verdwenen en vervangen voor maïs. Daarmee is het voedselaanbod voor diverse vogelsoorten drastisch vermindert. Vandaar dat er in de mengsels voor wintervoedsel akkers, kruidenrijke akkers of akkerranden ook granen toegevoegd worden naast kruiden. Sarah Mampuys van BoerenNatuur Veluwe, verdeeld de graansoorten ook weer in twee soorten, de bedekte zaden die op de grond vallen en voor de muizen is en onbedekte zaden voor de vogels.
Mengsels, wat is juist
BoerenNatuur Veluwe en ANOG zijn twee collectieven met veel ervaring met ANLb maatregelen op akkers. Een paar tips die zij meegaven aan de andere collectieven: zaai meerjarig mengsels in met een eenjarig mengsel erdoorheen. Vul bijvoorbeeld aan met koolzaad en facelia, dit geeft onkruiden minder kans om op te komen. Hou er wel rekening mee dat dit oliehoudende zaden zijn. Daarnaast binden de eenjarige vlinderbloemigen stikstof. Wat beschikbaar komt voor de volgteelt. Ook de wortelexudaten van vlas helpen in de directe omgeving om de groei van ongewenste kruiden tegen te gaan. Mengsels zijn soms dus een mix van inheemse soorten en cultivars. Denk bij cultivars bijvoorbeeld aan graanrassen die minder legeringsgevoelig zijn, wees echter voorzichtig met cultivars van andere gewassen of kruiden omdat deze persistent of invasief kunnen zijn of de nectar bijvoorbeeld slecht toegankelijk is.
Zonnebloemen en boekweit zijn ook vaak onderdeel van de akkermengsels als voedsel. Alle vogels hebben weer een andere voorkeur van gewassen. Inzaaien van stroken bij wintervoedselakker en kruidenrijke akkers bediend zowel de niet kieskeurige als de kieskeurige vogelsoort. De geelgors houdt vooral van één soort volvelds graan, hierdoor is hij sneller met eten en minimaliseert hij het gevaar voor roofdieren, aldus Jules Bos. Strokenteelt geeft de mogelijkheid van wisselteelt op binnen één perceel.
Hoge grondprijzen geeft BoerenNatuur Flevoland andere uitdagingen. Hoe kunnen zij meer ANLb areaalmogelijk maken voor boeren? Martine Schone van BoerenNatuur Flevoland vertelt dat pachtprijzen in Flevoland hoog zijn waardoor bedrijven kleinere winstmarches hebben en daardoor minder ruimte hebben voor natuur- en landschapsmaatregelen op hun grond, waar ze normaal aardappelen, bollen of uien zouden telen.
Biodiversiteitsmonitor Akkerbouw
Rita Poppe, BO Akkerbouw, vertelde over grote opgaves in de akkerbouw zoals klimaat, waterkwaliteit, plantgezondheid, bodemkwaliteit, groene middelen en digitale data. BO Akkerbouw, een brancheorganisatie met kennisplatform voor en met ketenpartijen en boeren ondersteund door LVVN, zijn nu zover dat de BiodiversiteitsMonitor voor akkerbouw gebruikt kan worden.
Daarin zit een set van 8 KPI’s met factoren die bijdragen aan een gezonde leefomgeving samengesteld door de WUR. Hoe meer de boer inzet op vegroten van gewasdiversiteit, en verkleinen van stikstofbedrijfsoverschot en milieubelasting door gewasbescherming, en daarnaast ook meer ook natuur- en landschapsbeheer en bodembedekking toepast, zal de boer in totaal met zijn bedrijf meer gaan bijdragen aan biodiversiteit op en rond zijn bedrijf. Momenteel lopen er nu 2 pilots in de provincie, waarbij boeren beloont worden met een hogere KPI score. En drie voedselprodudenten keren hun telers nu ook meer geld uit als ze meer bijdragen aan biodiversiteit en de bodemkwaliteit.
Groenbemesters
BoerenNatuur Flevoland werkt samen met Agrifirm om groenbemesters, die soms verplicht ingezaaid moeten worden als volggewas, zo samen te stellen dat vogels en de bodem ervan profiteren. Momenteel draait er nog een demo om te kijken welke van de 10 verschillende soorten zadenmengsels het beste op komt en wat de ideale zaaidatum is.
In het veld wordt er gekeken naar de organische stofopbouw van de mengsels, hoe maximaal gebruik te maken van de exudaten en naar hoeveel voedsel er voor de vogels beschikbaar is op deze percelen, vooral in de maanden februari en maart. Deze periode kan een hunger gap zijn. Veel wintervoedsel akkers zijn dan al leeggegeten maar er is nog geen nieuw voedselaanbod. In theorie zou bij de juiste werkwijze de bodemkwaliteit moeten verbeteren plus een betere opbrengst geven voor gewassen plus de voedselvoorziening voor vogels vermeerderen, dit wordt nu nog onderzocht.
Akkerlandschap voor vogels
Of er nu wel of geen project of pilot in een gebied is waar boeren extra beloond worden voor hun bijdrage aan natuur, voor alle collectieven geldt het advies van Jules Bos; zorg voor voldoende areaal aan granen en een gevarieerd bouwplan zodat vogels het hele jaar door te eten hebben, kunnen schuilen en nestgelegenheid hebben. Een matrix van ecologische beheerde bermen, stroken, extensieve grasklavers plus luzerne en volveldse natuurbraak. Kijk naar het landschap wat geschikt is voor welke akkervogel, richt dan verder landschap daarop in. Gebruik het ANLb, eco-regeling, project of pilot, wat er maar voorhanden is. Bij elkaar helpt dit de akkervogels.
