Gezichten van de boerennatuur
Tekst Babs Bouwman
Al sinds in 1994 de zak van Zuid-Beveland werd aangewezen als waardevol cultuur landschap, houdt Rinus van ’t Westeinde zich bezig met multifunctionele landbouw. ,,Ik stond aan de wieg van agrarisch natuurbeheer”, vertelt hij. Met name op de akkergebieden, maar ook met streekeigen hagen, was de Milieucoöperatie destijds hun tijd ver vooruit. Om de samenwerking tussen de eilanden te bevorderen, werd in 2000 het Agrarisch Natuurbeheerplatform, kortweg AN platform, opgericht. ,,Toen het stelsel in 2015 veranderde, hoefden wij geen seconde na te denken om ons aan te sluiten als collectief”. Rinus was al die tijd al trekker van het AN en werd min of meer automatisch voorzitter van wat nu Poldernatuur Zeeland is: een samenwerking van negen Agrarische Natuurverenigingen (ANV’s) in Zeeland.
In tegenstelling tot wat je zou vermoeden, hebben de Zeeuwsche boeren niet zo veel last van de zee. De beschikbaarheid van zoet water en het opdringen van de zoute kwel is daarentegen wel verontrustend. Helemaal als er ergens zout water wordt ingelaten, steigeren de leden meteen. Alhoewel de eilandenstructuur erg onpraktisch is, lukt het met de negen ANV’s toch om gebiedsdekkend te werken, waarbij Poldernatuur Zeeland de beheerpakketten voor de hele provincie openstelt.
Ieder eiland heeft zijn eigen karakter. Rinus vindt het mooi dat Zeeland alle vormen van natuur heeft. ,,In Zeeuws Vlaanderen en Schouwen Duivenland zie je veel open landschap”. Walcheren staat bekend om de kenmerkende hagen van meidoorn en sleedoorn. En in de Zak van Zuid Beveland zijn kleine polders, moergronden en kreken. Rinus ziet dat er al grote stappen zijn gemaakt in agrarisch natuurbeheer. ,,Maar we kunnen nog veel leren. Als we de juiste pakketten kiezen, is het niet alleen goed voor de doelsoorten. Maar kan het ook helpen om de functionele agrobiodiversiteit te stimuleren”. Anders gezegd kan het de bestuiving, plaag- en ziektebestrijding, bodem- en waterkwaliteit in percelen verbeteren. ,,Die akkerranden zijn niet alleen goed voor de patrijs, maar er leven ook andere nuttige dieren en insecten in, die ook een functie hebben”.
Het mooie aan zijn werk vindt Rinus dat hij ondernemers vooruit kan helpen. ,,Het is veel kommer en kwel in de landbouw, maar agrarisch natuurbeheer levert hen een vergoeding op”. Er moet wat hem betreft ook een plus zijn voor de ondernemer die zijn nek uitsteekt. ,,Ik vind het mooi om te zien als de natuur vooruitgaat”. Rinus denkt dat er in multifunctionele landbouw nog veel te bereiken valt. Hij wil zich er in ieder geval sterk voor maken.
Al jaren roept Rinus dat hij vindt dat agrarisch natuurbeheer te eng bezig is. ,,Er is meer dan vogels, er zijn ook bijen en insecten”. Dat leidde ertoe dat zes jaar geleden het platform Bij-vriendelijk Zeeland werd opgericht, waarin 30 partners hun krachten bundelden en een gezamenlijke strategie ondertekenden om de bij te stimuleren. ,,De bijdrage van het collectief is dat we de pakketten zodanig samenstellen dat ze niet alleen goed zijn voor de doelsoorten, maar ook bijen en andere insecten”. Zo wil Rinus altijd proberen meer te bereiken. En als hij eenmaal iets in zijn hoofd heeft zitten, laat hij zich niet zo snel uit het veld slaan. ,,Ik ben een echte Zeeuw. Dat betekent dat je doet wat je zegt”. Rinus is transparant, direct en doelgericht. Uiteraard wel bereid om een compromis te sluiten als het nodig is.
Zeeland doet veel aan monitoring. ,,Wij willen de komende zes jaar in elke ANV één cluster twee keer onafhankelijk tellen”. Dat betekent niet alleen de doelsoorten, maar alle vogels. Vorig jaar was er ook een proefproject met de insectenman van Zeeland, waar alle insecten geteld werden. ,,We zien dat er bij de tellingen meer is waargenomen dan andere jaren”. Om een betrouwbaar beeld te krijgen, is het belangrijk de tellingen meerjarig uit te voeren. Ieder jaar in januari komen de leden bij elkaar om onder andere de tellingen van het afgelopen jaar door te nemen. Daarnaast krijgt elke ANV de mogelijkheid om een telcafé te organiseren. ,,Onder begeleiding van een ecoloog gaan ze het veld in om te horen welke vogels er zitten en waar ze op moeten letten”. Met de nodige tips kunnen deelnemers ermee aan de slag. ,,De ene boer is wat meer betrokken dan de andere, daarom doen we ook onafhankelijke tellingen”. Maar Rinus is tevreden over de opkomst van de bijeenkomsten. ,,Wij blijven de boeren meenemen in het proces en laten ze tijdens bijeenkomsten zien dat het werkt en loont om mee te doen”. Maar ja, een boer denkt twee keer na voordat hij iets doet. Dat weet Rinus ook. Blijven motiveren en een vinger aan de pols houden, is het devies.
Rinus vindt het leuk om voorzitter te zijn: die rol past wel bij hem. Waar hij moeite mee heeft is als er eindeloos lang over beleid gepraat wordt, zoals hij wel tegenkomt bij zijn werk als lid van Provinciale Staten. Dat is niks voor hem. ,,Ik doe het altijd liever op zijn boers: gewoon beginnen en al doende passen we het beleid indien nodig aan”. Voor hem werkt dat het beste. ,,En verder hou ik de humor er in”. Die kwaliteiten komen ook goed van pas bij zijn functie en zijn werkzaamheden in de fruitteelt en het Trekkermuseum. Stilzitten komt er niet zo veel van.
Desgevraagd heeft Rinus een droom over wat hij zou willen bereiken in Zeeland. ,,Ik vind dat we af moeten van de hokjes en dat we integraal gebiedsgericht te werk gaan om zo de laatste hectaren voor het natuurnetwerk in te vullen”. Zeeland was de eerste provincie die de begrenzing rond had. ,,Ik wil de eerste provincie zijn, die het hele natuurnetwerk geregeld heeft”. Dat is Rinus zijn droom. ,,Als we alle partijen meekrijgen en de boer ook een rol geven, moet het lukken. Ik zeg altijd, niet het vele is goed, maar het goede is veel. Dat geldt ook voor natuurbeheer. Want als 100 ha heel goed beheerd wordt en het ziet er mooi en goed uit, dan is dat heel wat waard”, besluit Rinus.
Naam: Rinus van ‘t Westeinde
Functie: Voorzitter Poldernatuur Zeeland en bestuurslid BoerenNatuur.
Collectief: Poldernatuur Zeeland
Aantal deelnemers: 400
Gebied in beheer: 1400 ha agrarische grond
Waarvan: 600 ha dooradering, 750 ha akkerranden, 25 ha open grasland en 35 ha aan waterschapsranden/bloeiende sloten
Mooiste waarneming: een mooi bloemenblok voor bijen, insecten en vogels