Gezichten van de boerennatuur
Tekst: Babs Bouwman
Overal waar hout is, is natuurbeheer nodig. Dirk Jan Bleijerveld is veldcoördinator en hij sluit contracten af met boeren over agrarisch natuurbeheer. Hij werkt in een groot en divers gebied waar veel aandacht is voor kleine landschapselementen en hij komt graag bij de boeren. ,,Door dit werk kom ik op plekken waar hele oude landschapselementen zijn”. Soms ziet hij overblijfselen of structuren in het landschap die duiden op iets wat er vroeger was en wat misschien wel hersteld kan worden. Dirk Jan geeft agrariërs er graag advies over en kijkt met ze mee waar er kansen liggen.
Sinds 2018 werkt Dirk Jan bij het collectief waar boeren adviseert over agrarisch natuurbeheer. Dat gaat van knotbomen tot een poel en van kruidenrijk grasland of akkers tot houtsingels en meer. In deze tijd van het jaar wordt het meeste onderhoud uitgevoerd.
Pierige boompjes
Beheer van bomen en struiken is belangrijk, want als je niks doet verouderd het bos of de houtsingel. “Bomen en struiken hebben lucht en ruimte nodig om zich te ontwikkelen, anders worden het pierige boompjes”, weet Dirk Jan. “Als je een deel van de ondergroei en wat oudere overstaanders weghaalt, dan wordt zo’n element weer levensvatbaar”.
Onderhoud van knotwilgen is ook van groot belang, want als je dat niet doet, scheuren de bomen letterlijk uit elkaar. Zeker in oude bomen zitten nog al eens vleermuizen. In dat geval worden ze om en om geknot en niet ineens de hele rij. Een vleermuis vliegt namelijk op zijn radarsysteem en heeft de takken van de bomen nodig om zijn nest te kunnen vinden.
Landschapselementen
Kleine landschapselementen geven een landschap niet alleen karakter; ze hebben ook een belangrijke functie voor insecten, dieren en planten en daarmee voor de biodiversiteit. ,,Wil je een robuust systeem hebben, dan moet je zorgen voor verscheidenheid”. Uit ervaring weet Dirk Jan dat je niet alleen maar dezelfde soorten moet hebben staan, want een ziekte of plaaggeest kan de hele rij doen verdwijnen. Variatie van soorten in houtsingels of bosjes is belangrijk. “Wij kijken ook naar een zo lang mogelijke bloeiboog”.
Hoe langer die periode duurt, hoe meer insecten, vogels en kleine zoogdieren voedsel kunnen vinden. Eén van de eerste bloeiers is de krentenboom die je vaak aan de bosrand ziet staan. Later in het jaar zie je vlierbessen en lijsterbessen, die heel interessant zijn voor vogels.
Het komt regelmatig voor dat Dirk Jan op een agrarisch terrein ziet dat er vroeger meer is geweest. Soms valt hem iets op aan de loop van een sloot met wat bomen er langs, een andere keer een verhoging of verlaging in een perceel of een bepaald patroon in een landschap dat ineens ophoudt en een eindje verder weer doorgaat ,,Ik heb geleerd er goed naar te kijken”. Het intrigeert hem.
Veel is op te zoeken op www.topotijdreis.nl, waar kaarten te vinden zijn die teruggaan tot 1850. Door met de tijdsbalk te schuiven, zie je het landschap in de tijd veranderen. “Leuk om te ontdekken of er in een bepaald gebied vroeger een boomgaard was of een houtwal”. Als hij zo’n oud element opspoort vraagt Dirk Jan de boer of hij het, met subsidie vanuit de kleine landschapsregeling, wil herstellen. Dat hoeft niet altijd, want het kan ook interessant zijn andere lijnen in een landschap te creëren. “Door bijvoorbeeld met bomen of struikenrijen verbindingen te maken met een poel of een ander element”. Zodat de nieuwe groene structuur een migratieroute kan worden voor insecten, vogels en kleine zoogdieren.
Samen kijken naar kansen
“Ik kijk samen met de boer waar de kansen liggen”. Dirk Jan vindt het mooi om te proberen het agrarisch natuurbeheer uit te breiden, zodat er meer kans op continuïteit is. ,,Als wij ze kunnen helpen met verbeteren van het landschap, zodat het niet ten kosten gaat van hun bedrijfsvoering, zie ik dat als win-win”. Het is overduidelijk dat agrarisch natuurbeheer geen verdienmodel is, maar een onkostenvergoeding. Dat vindt Dirk Jan wel eens lastig aan zijn werk. Natuurlijk zijn er boeren met een bepaalde bevlogenheid, maar het merendeel kijkt naar de zakelijke kant. Dirk Jan hoopt dat er in de toekomst betere vergoedingen voor agrarisch natuurbeheer komen. Toch is hij blij dat de boeren positief zijn en dat ze het collectief als volwaardig gesprekspartner zien.
Naast kleine landschapselementen houdt Dirk Jan zich ook bezig met projecten als scan je sloot en bloeiende boerensloot en beheert hij ook een weidevogelgroep en is hij watermakelaar. Allemaal mooi om te doen, maar de kleine landschapselementen hebben zijn speciale aandacht. ,,Ik heb heel lang in de agrarische cijferwereld gezeten”. Dit werkt laat hem een andere kant zien. Hoe het landschap is ingericht en of hij nog oude vormen kan terugvinden of lijnen kan herstellen. Als hij dan door het landschap loopt is hij het meeste onder de indruk van de knotbomen. “Die vind ik prachtig mooi”.
Niet ver van zijn werk staan een paar hele oude exemplaren. “Als ik daar langsrij, sta ik altijd even stil om te kijken of een foto te maken van deze indrukwekkende monumenten in het landschap”.
Naam: Dirk Jan Bleijerveld
Functie: Veldcoördinator
Collectief: BoerenNatuur Utrecht-Oost en Veluwe
Aantal deelnemers: 280
Gebied in beheer: van Hilversum Zuid tot aan Doorwerth
Mooiste waarneming: knotwilgen rij in Scherpenzeel en in Woudenberg
